مشاوره خانواده

مشاوره خانواده

خانواده نخستین هسته اجتماع و اساسی‌ترین بنیان جوامع است که افراد هر اجتماعی در بستر آن رشد پیدا کرده و از آن طریق وارد جامعه می‌شوند. از جمله مظاهر زندگی اجتماعی انسان، وجود تعامل سازنده میان انسان‌ها و برقرار بودن عشق به همنوع و ابراز صمیمیت و همدلی به یکدیگر در خانواده است و به عنوان واحدی اجتماعی، کانون رشد و تکامل، التيام آسیب‌ها و عوارض هست، که هم بستر شکوفایی و هم بستر فروپاشی روابط میان اعضایش می‌باشد.

ازدواج به عنوان عالی‌ترین و مهم‌ترین رسم اجتماعی برای دستیابی به نیازهای عاطفی افراد همواره مورد توجه بوده است. اثرات مطلوب ازدواج منوط به شرایطی است که منجر به رضایتمندی از زندگی زناشویی و نهایتاً از زندگی می‌شود. بر همین اساس تشکیل خانواده یکی از مسائل مهمی است که در زندگی انسان‌ها آثار فراوانی از نظر رشد و ارتقاء شخصیت و نیل به کمالات اخلاقی و انسانی و همچنین حفظ بهداشت روانی و افزایش کارایی می‌تواند داشته باشد.

خانواده نهادی است که در طول تاریخ و متناسب با شکل و ساختار هر جامعه کارکردهای مختلفی به خود گرفته ولی اولین و مهم‌ترین شکل آن تأمین نیازهای عاطفی اعضاء و ترویج و اشاعه این نیازها از راه ایجاد روابط محبت آمیز و دوستی های ژرف در میان افراد جامعه است.

روابط زن و شوهر به عنوان ارکان خانواده، سامان دهنده روابط سایر اعضای خانواده است و رضایت این دو از روابط خویش، نه تنها بر سلامت روانی همسران و فرزندان، بلکه بر بهداشت روانی جامعه اثر فراوان دارد. اختلافات زوجین و افزایش طلاق امری نگران کننده در همه جوامع، از جمله ایران است.

امروزه شیوه‌های متعددی برای درمان مشکلات زناشویی زوج‌ها ارائه شده است ولی اکثر محققان معتقداند که بهترین راه کاستن از آسیب‌های طلاق، پیشگیری از وقوع آن است بر همین اساس می‌خواهیم در این مقاله به تعارضات و اختلافات خانوادگی و زناشویی را شناسایی نماییم و به بررسی تاثیر نقش مراکز مشاوره و درمان خانواده بر کاهش این تعارضات و نارضایتی ها بپردازیم.

چه عواملی موجب بروز اختلاف و مشکل در روابط زناشویی می‌شود؟

تعامل و روابط زناشویی سالم، کلید فرآیند خانواده مطلوب است. شالوده یک جامعه ایده آل از خانواده سالم پی‌ریزی می‌شود، نهاد خانواده سیستم پویا و فعالی است که عناصر موجود در آن روی هم تاثیر متقابل دارند که گاهی این تعادل به هم می‌خورد. این تعادل عاملی مهم در تعارضات و اختلافات خانوادگی و زناشویی خواهد بود.

رضایت و خرسندی از رابطه زناشویی یکی از جنبه‌های مهم تعاملات زوجین در سیستم زناشویی است.

رضایت زناشویی عبارت است از احساسات عینی خشنودی و رضایت و لذت تجربه شده توسط زن با شوهر، هنگامی که همه جنبه‌های ازدواجشان را در نظر می‌گیرند. رضایت از رابطه معمولا بعد از ازدواج و با گذشت زمان کاهش می‌یابد.

مسائل مربوط به زندگی زناشویی اجتناب‌ ناپذیر هستند و با گذشت زمان نمایان می‌شوند. تفاوت ‌در شخصیت‌ها و روحیات‌ و دیدگاه‌های زن و مرد غیر قابل کتمان است که اگر به درستی‌، مدیریت و هماهنگ نشوند می‌توانند به بحران‌های بزرگ و اساسی تبدیل گردند و ضربه سختی را به روابط زناشویی شما وارد نمایند.

بر همین اساس شناخت مسائل و مشکلات زناشویی و کسب اطلاعات صحیح و دقیق در خصوص نحوه برخورد با آن می‌تواند تا حدود زیادی از بروز اختلالات و تعارضات زناشویی جلوگیری کند. از جمله مشکلات و مسائل مهم در روابط زناشویی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

عدم برقراری ارتباط و گفتگو میان زوجین

بزرگ‌ترین مشکل و چالش برای زوجین ضعف در مهارت‌های ارتباطی مانند مهارت‌های شنیداری، گفتگو و بیان احساسات است. همواره ارتباطات موجود در بین اعضای خانواده به عنوان یکی از مهم‌ترین جنبه‌های روابط بین فردی و کلیدی برای فهم مکانیسم‌های تحت تأثیر روابط خانوادگی قلمداد می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهد خانواده‌هایی که همبستگی و ارتباط کمتری باهم دارند، اختلاف و ناسازگاری در بین آن‌ها بیشتر است.

در تبیین این یافته می‌توان گفت هر قدر افراد در محیط خانواده هیجانات خود را بروز دهند و در ابراز احساسات خود تشویق شوند و بتوانند آزادانه به بحث و تبادل نظر در طیف وسیعی از موضوعات بپردازند می‌توانند از کیفیت زندگی بهتری برخوردار باشند. بدین ترتیب که تقویت بعد گفت و شنود منجر به استفاده از شیوه‌های حل تعارض کار آمد و رابطه سالم والد - فرزندی و افزایش عزت نفس، دوست داشتن دیگران، توجه به عواطف و احساسات دیگران، احساس مسئولیت، تبحر در حل مسائل، مهارت‌های ارتباطی قوی‌تر، سطح تاب آوری بالاتر و رشد استقلال، قدرت مدیریت موقعیت‌ها بر اساس توانایی‌های شخصی‌شان می‌شود. به همین دلیل افراد دارای جهت گیری گفت و شنود به انسان و زندگی دیدگاه مثبت تری پیدا می‌کنند.

مهارت‌های ارتباطی به منزله آن دسته از مهارت‌هایی هستند که به واسطه آن‌ها افراد می‌توانند درگیر تعامل‌های بین فردی و فرایند ارتباط شوند؛ فرایندی که افراد در طی آن، اطلاعات، افکار و احساسات خود را از طریق مبادله کلامی و غیر کلامی با یکدیگر در میان می‌گذارند.

زوج‌هایی که ارتباط مؤثر بر قرار می‌کنند و رابطه صمیمانه دارند، از توانایی لازم برای تصدیق یکدیگر، گوش دادن و پاسخ‌های غیر تدافعی به نیازهای همسر خود و تمرکز بر مسائل موجود در هنگام بروز سوء تفاهم‌ها و احساسات منفی برخوردارند. در صورتیکه خانواده‌هایی که روابط ضعیفی دارند دچار گسستگی عاطفی، فقدان صمیمیت و عدم انطباق پذیری می‌شوند.

خیانت

یکی از مهم‌ترین دلایل طلاق و فروپاشی نظام خانواده‌ها در دهه‌های اخیر که رشد چشمگیری داشته خیانت‌های زناشویی و روابط فرازناشویی می‌باشد. خیانت شامل برقراری ارتباط جنسی یک فرد متأهل با جنس مخالف، خارج از چارچوب خانواده غیر از همسر است و مسئله‌ای تکان دهنده برای زوج‌ها و خانواده‌ها و پدیدهای رایج برای درمانگران ازدواج و خانواده است.

تحقیقات انجام شده در رابطه با خیانت حاکی از آن است که دلایل متعددی را می‌توان برای اقدام افراد به چنین کاری برشمرد از جمله:

نارضایتی در رابطه فعلی تمایل و اشتیاق برای تنوع با هیجان جنسی، احساس عدم امنیت یا نامطمئن بودن در رابطه، بلوغ نایافتگی و کمبود تعهد، علاقه مفرط برای برقراری رابطه عاشقانه با فرد خارج از رابطه زناشویی، نارضایتی جنسی، ناتوانی در کنترل وسوسه‌ها و در دسترس نبودن همسر همگی از جمله مواردی هستند که می‌توانند تاثیر گذار باشند.

اختلالات شخصیت

عامل دیگری که جزو مشکلات عمده در خانواده‌ها محسوب می‌شود، اختلال شخصیت است. شخصیت، می‌تواند تأثیرات پایداری بر روابط زناشویی داشته باشد، همچنین برخی از ویژگی‌های شخصیتی و اختلالات روانی، تنش‌ها و تعارضات را بین زوج‌ها افزایش می‌دهد و تداوم زندگی زناشویی را تهدید می‌کند. اختلال شخصیت موجب می‌شود که روابط فرد در جامعه دچار مشکل شود. این اختلالات، گروهی از اختلالات روان‌شناسی هستند که فرد در ظاهر خوب و آراسته ولی در روابط خود بدبین است.

در مورد تفاوت‌های فردی و شخصیت، از زمان‌های دور تا به امروز نظریات گوناگونی وجود داشته است، با این حال عده‌ای از پژوهشگران توانسته‌اند عوامل تأثیرگذار بر رفتارهای فردی و شخصیتی افراد را ذکر کنند که از جمله آن می‌توان به مواردی از قبیل: روابط والدین با فرد در دوران کودکی، روابط زناشویی والدین با همدیگر، ویژگی‌های شخصیتی والدین، طلاق والدین از یکدیگر اشاره کرد.

این تجربیات ناموفق دوران کودکی منجر به شکل‌گیری شخصیت غلط می‌شود. این تجارب غلط و استرس‌های شدید زندگی، روی هم جمع شده و شخصیت فرد را شکل می‌دهند و بر زندگی زناشویی و صمیمیت زوجین تاثیر می‌گذارند.

شیوه تربیتی فرزندان

تعامل‌های والدین با فرزندان را می‌توان در قالب نظریه‌های مربوط به فرزند پروری و سبک‌های آن تبیین کرد. سبک‌های فرزندپروری مجموعه‌ای از بازخوردهای والدین هستند که در ارتباط با فرزندان اعمال می‌شوند. این سبک‌ها، الگوهایی از فرزندپروری هستند که بر اساس اعمال معیارهای والدین نسبت به رفتارهای کودکان شکل می‌گیرند.

به عنوان نمونه والدین شیوه‌های تربیتی استبدادی یا سهل‌انگارانه را در مقابل فرزندان به کار می‌برند. بهترین روشی که در دنیا برای تشکیل یک خانواده با فرزندان سالم وجود دارد، روش مقتدرانه است. به این صورت که والدین به یکدیگر عشق بورزند، به صحبت‌های یکدیگر گوش دهند، به احساسات یکدیگر احترام بگذارند و ضمن اینکه این محبت از سوی والدین به فرزندان منتقل می‌شود، کنترلی کاملا منطقی بر رفتار فرزندان وجود داشته باشد.

بررسی‌ها در تمام دنیا نشان می‌دهد که والدین مقتدر این توانایی را دارند که ارزش‌ها، باورها، اعتقادات، نگرش‌ها و شیوه صحیح زندگی خود را به فرزندان خود منتقل کنند که در غیر این صورت، والدین این توانایی را نخواهند داشت.

تاثیر مشاوره خانواده و دوره های آموزشی در حل تعارضات و مشکلات خانوادگی

در دنیای امروز، گستره دانش انسان در قلمرو علوم زیستی و محیطی، زمینه پیشگیری از غالب شرایط محدود کننده اجتماعی را فراهم ساخته است. مشاوره‌های زناشویی، مشاوره‌های قبل و بعد از ازدواج و دوران بارداری و فرزندآوری می‌تواند بسیاری از مشکلات را پیشگیری کند یا کاهش دهد.

متاسفانه برای ازدواج کردن و تشکیل خانواده که بزرگ‌ترین کار در دنیا است و موجب انسان‌سازی می‌شود، هیچ مهارتی از افراد خواسته نمی‌شود. این در صورتی است که در اکثر کشور‌های موفق جهان هر دختر و پسری که قصد ازدواج و تشکیل خانواده داشته باشد ملزوم به گذراندن دوره‌های آموزشی قبل و بعد از ازدواج هستند، و به طور مرتب به مراکز مشاوره‌ای مراجعه می‌کنند.

زیرا در صورتی که افراد بخواهند پدیده یا مشکلات خانوادگی را تحت کنترل خود درآورند، باید در ابتدا بتوانند پیش‌بینی کنند که چه اتفاقی خواهد افتاد و پیش از آن نیز باید مطمئن بود که اطلاعات صحیح در این زمینه وجود دارد. این اطلاعات موجب می‌شود بتوان مساله‌ای را پیش‌بینی کرد و پس از آن به شکل صحیح تحت کنترل خود درآورد.

مزایای مراجعه به مشاور خانواده

در فرآیند مشاوره خانواده ابتدا مشاور با همه یا برخی از افراد خانواده صحبت می‌کند تا بتواند مشکلات و مسائل را به طور کامل و از زوایای مختلف تحلیل، بررسی و درک کند. هنمچنین درباره سوالاتی از قیبل اینکه این مشکلات خانوادگی از چه زمانی شروع شده است و اینکه هر یک از اعضای خانواده برای مدیریت آن چه تلاش‌هایی کرده است، می‌پرسد.

سپس بر اساس ارزیابی‌های خود به تنظیم یک برنامه درمانی ومشاوره‌ای می‌پردازد. در واقع مشاور خانواده کمک می‌کند تا اعضاء خانواده مسائل و مشکلات بزرگ زندگی خود را که توانایی مدیریت آن را ندارند در محیطی آرام و بدون تنش حل نمایند و با همکاری یکدیگر راه‌های جدیدی برای مشکلات بیابند.

مشاوره خانواده برای درمان طیف گسترده‌ای از مشکلات کاربرد دارند، از جمله:

  • خیانت
  • جدایی یا طلاق
  • مشکلات و دعوا زن و شوهر
  • درگیری والدین و فرزندان
  • مشکلات رفتاری کودکان

نکاتی که پیش از شرکت در جلسات مشاوره خانواده باید مورد توجه قرار گیرد.

اکثرافراد تصور می‌کنند که با یک یا دو جلسه شرکت در جلسات مشاوره خانواده می‌توانند مشکلات خود را حل کنند و آرامش به زندگی آن‌ها بازگردد. اما هنگامی که بعد از گذشت یک یا دو جلسه از شرکت در جلسات مشاوره نتیجه ای به دست نمی‌آورند، ناامید می‌شودند و مشاوره را ناتمام رها می‌کنند.

به همین منظور توصیه می‌شود برای اینکه جلسات مشاوره خانواده اثر گذاری بیشتر داشته باشند علاوه بر انتخاب یک مشاورخانواده متخصص و توانمند به موارد زیر نیز دقت داشته باشند.

اولین جلسه مشاوره کمی نگران‌کننده است، از این رو شاید شما کمی دچار استرس شوید، لذا توصیه می‌شود پیش از رفتن به اولین جلسه مشاوره خانواده، برای تعیین محتوای گفتگوی خود زمان بگذارید و مسائل و موضوعاتی که می‌خواهید در مورد آن صحبت کنید را یاداشت نمایید و با ذهنی باز با مشاوره خود وارد گفتگو شوید.

همچنین در صورت تمایل و موافقت مشاوره خانواده می‌توانید برای کاهش استرس و نگرانی خود یکی از اعضاء خانواده یا دوستان خود را همراه خود به جلسات مشاوره ببرید.

نتیجه گیری

مطالعه عملکرد خانواده در حیطه‌های گوناگون حول محور بازیگران آن، یعنی زوجین می‌باشد که از دیرباز مورد توجه کارشناسان جامعه شناسی و روان شناسی بوده است.

اهمیت سلامت در حیطه‌های گوناگون عملکرد خانواده و ایجاد روابطی ایمن و سالم میان زوجین و فرزندان در تقویت فضای عاطفی و نیز توافق و تفاهم بين طرفين مبادله، تا جایی که موجب تضمین امنیت روابط زناشویی، بقا و ثبات پایه‌های خانواده را فراهم می‌آورد.